Home Contact us ُSite Map
Persian/English

گزارش و مقاله » كود حيواني

 

تغيير روش مصرف كودهاي حيواني در مزارع پرورش ماهيان گرمابي كشور ضرورتي انكارناپذير

 

 نويسنده: كيانوش مقدم

 گروه علمي شركت تعاوني آبگين آبادان

 

كود مرغي و گاوي از جمله كودهاي آلي محسوب مي شوند كه اصولا جهت باروري و ايجاد توليدات طبيعي در آب محيط پرورشي استفاده مي گردند. مصرف آنها توام با كودهاي غيرآلي موجب توليد پلانكتون ها، كفزيان، موجودات اتوتروف و هتروتروف مي شود كه هر كدام بخشي از غذاي ماهيان را تشكيل مي دهند.

شرودر در سال 1978 تمامي موجودات فوق الذكر را كه مستقيما مورد تغذيه ماهي قرار مي گيرند را مورد بررسي قرار داده و مشاهده نمود كه در استخرهاي پرورشي، اين موجودات به طور طبيعي فقط 50% رشد ماهيان را تامين مي كنند و 50% مابقي توسط جمعيت ميكروبي كودهاي آلي تامين مي شود.

 

آيا آقاي شرودر در سيستم پرورشي چند كشتي (پلي كالچر) اقدام به بررسي نموده و يا مشاهدات ايشان مربوط به نوع خاصي از ماهيان پرورشي (مانند كپور نقره اي[1] كه پاليده خوار[2] مي باشد) بوده است؟

روشن است كه بررسي ها و مشاهدات شرودر در مورد ماهياني همچون كپور معمولي[3] و آمور[4] صدق نمي كند. بطور مثال كپور معمولي يك ماهي همه چيز خوار است كه در يك سيستم مديريتي مناسب 50% رشدش منوط به توليدات طبيعي استخر و 50% باقيمانده وابسته به تغذيه دستي است. البته به نظر مي رسد كه بتوان با مديريت صحيح و مناسب در امر كوددهي و با تاكيد بر اكولوژي اين آبزي وابستگي آن را نسبت به تغذيه دستي كمتر كرد درحاليكه در رشدش تاثير منفي نگذارد. در اين زمينه شرودر فرضيه اي را ارائه مي دهد با اين عنوان كه ماهيان با خوردن ذرات كود، باكتري ها و پروتوزوآ هاي موجود در آن را مصرف مي كنند[5]. دكتر اسماعيلي ساري نيز مي فرمايد پاره اي از محققين معتقد به خوردن مستقيم ذرات كود و درنتيجه به مصرف رساندن باكتريها و پروتوزوآهاي آنها هستند[6].

در اينجا در ارتباط با كود مرغي به استحضار پرورش دهندگان پر تلاش مي رساند كه ماهي كپور معمولي از فضولات مرغ استفاده نمي كند بلكه در محوطه دهاني خود در هنگام بلع، دان هاي موجود در فضولات (كود) را گرفته و به تغذيه مي رساند و باقيمانده آن را دوباره به پيكره آبي (water body) برمي گردانند. اين اعتقاد شرودر و برخي ديگر از محققين يك باور ذهني و فرض محسوب نمي شود بلكه بايد به عنوان يك اصل پذيرفته شده تلقي گردد. زيرا ماهي با خوردن اجباري بخش كمي از كود و انتخاب دان هاي موجود در آن، جمعيت باكتريايي و تك ياختگاني را كه در كود و به تبع آن روي دان هاي پرت شده در سيستم پرورش طيور گوشتي به روش زميني يا بستر (deep litter)، وجود دارند مصرف مي كند. اين موضوع بيشتر در مورد كپور معمولي و تا حد كمي در مورد آمور كه درصورت عدم سيري از دان هاي موجود در كود در صورت عدم سيري تغذيه مي كند صدق مي نمايد. اما كپور نقره اي مي تواند از ذرات كودي كه سايز آنها متناسب با قابليت پالايش توسط خارهاي آبششي ماهي است استفاده نمايد.

 

حال سؤال ديگري مطرح مي شود؛ آيا تمام پروتوزوآها و باكتري ها مفيد هستند؟

هرچند از پروبيوتيك بودن بسياري از باكتري ها نمي توان به آساني صرف نظر كرد اما بايد عنوان داشت كه با ريختن كودهاي حيواني به صورت سرك در آب محيط پرورشي ريسك ابتلا به تك ياختگاني همچون ساركوماستيگوفورا (تاژك داران) مانند Ichthyobodiosis كه توسط تك ياخته كاستيانكاتريكس از راسته retortamonadida و يا كريپتوبيازيس از راسته Kinetoplastida و يا خطر ابتلا به سيليوفورا (مژه داران) مانند ايكتيوفتيريازيس كه توسط تك ياخته مژه دار Ichthyophthirius multifiliis از زيررده Holotrichia و يا Chilodonellasis كه توسط تك ياخته مژه دار C. cyprini و C. hexastica و يا Trichodiniasis از پريتريشاها و يا خطر ابتلا به تك ياختگان هاگدار (sporozoa) مثل Eimeria كه مسبب بيماري كوكسيديوزيس است را افزايش مي دهيم.

علاوه بر حضور احتمالي هر كدام از پروتوزوآهاي موجود در كودهاي حيواني به ويژه در كودهاي مرغي، موجودات ديگري نظير ساس ها (Cimex lectularius)، مگس هاي سياه (black flies)، شپشهاي گزنده (biting lice)، كنه هاي مرغي (fowl ticks)، سوسك بستر (Alphitobius diaperinus) وجود دارند كه مي توانند ناقل عوامل پاتوژن (بيماريزا) در جمعيت ماهيان پرورشي محسوب شوند. بطور مثال بسياري از كرمهاي پهن (flat warms) توسط حشرات و سوسكها كه در كودهاي حيواني موجود در مزرعه فراوان هستند، انتقال مي يابند كه مي توان به آلفيتوبيوس دياپرينوس (سوسك بستر) موجود در كف مرغداريها اشاره كرد.

حال بايد ديد باوجود اين باكتري ها و تك ياختگان غيرمفيد، آيا بخش دوم فرضيه آقاي شرودر كه معتقد است مصرف باكتري ها و پروتوزوآها 50% رشد ماهي ها را سبب مي شوند، مي تواند صحت داشته باشد؟!

 

حال آيا با توجه به احتمال وجود عوامل بيماريزا در كودها بايد از استفاده از آن صرف نظر كرد؟

در سال 1977 راپاپورت و همكارانش فراواني فيتوپلانكتون ها در آب و لارو شيرونوميده را در گل استخرهايي كه انواع مختلفي از كود را دريافت كرده اند مورد بررسي قرار داده اند كه نتايج آنها بدين قرار مي باشد:

 

نوع برنامه كوددهي

تعداد فيتوپلانكتون در ميليمتر آب

تعداد لارو شيرونوميده در سانتيمترمربع

فضله مرغ

16300

340

كود مايع

5600

82

كود توربي

3000

38

كودشيميايي

4600

43

شاهد

2500

59

جدول: فراواني  فيتوپلانكتون ها در آب و لارو شيرونوميده در گل استخر[7]

 

با توجه به جدول بالا مي توان پي برد كه كودهاي حيواني بخصوص كود مرغي در توليدات طبيعي استخر بيشتر از كودهاي شيميايي موثر هستند و نمي توان هيچ گاه از مزاياي آنها چشم پوشي كرد. در طبقه بندي مكاتب كوددهي يعني مكاتب آلماني، آمريكايي و روسي مي بينيم كودهاي حيواني در دو مكتب اول جايي براي مصرف نداشتند، اما امروزه در اين دو مكتب نيز تغييراتي در رابطه با مصرف چنين كودهايي در حال شكل گيري است. اما موضوع چگونگي مصرف آنها مي باشد. هدف استفاده از كود افزايش موجوداتي است كه مورد تغذيه ماهي قرار مي گيرند، نه اينكه خود بطور مستقيم مورد مصرف قرار گيرد. روش استفاده از كود بايد به صورتي باشد كه منافعش بيشتر از مضراتش گردد. در خبرنامه دانشگاه ويرجينياي غربي آمده است كه هم اكنون در آمريكا كود مرغي را درون كيسه هايي ريخته و در نقاط مختلف استخر بطور معلق نگاه مي دارند. كود مرغي هنگامي كه در گوني هاي ريز بافت سالم و يا پارچه هاي محكم با ضخامت كم و بطور معلق در محيط آبي استخرهاي پرورش قرار گيرد به مرور زمان موجب غني سازي آب محيط پرورشي شده و نسبت به زماني كه به طور سرك در استخرها ريخته مي شود كاهش BOD[8] و افزايش اكسيژن محلول (DO) را به دنبال دارد. در اكوسيستم هاي آبي افزايش اكسيژن مورد تقاضاي بيوشيميايي موجب كاهش اكسيژن محلول (DO) در آب مي گردد.

كودهاي حيواني به عنوان خوراك براي ماهيان پرورشي داراي ارزش كمي هستند ولي براي غني سازي استخر فوق العاده اهميت دارند. در مورد كود گاوي با بررسي هايي كه توسط راپاپورت و همكارانانش به عمل آمده نتيجه گيري شد كه كود گاوي تازه به صورت جامد بر روي توليد كپور اثر منفي دارد.

مثال عيني آن را خود در يك مزرعه 10 هكتاري تجربه نموده ام. در اين مزرعه به علت فقدان كود مرغي و كود شيميايي فسفاته فقط از كود گاوي و كود شيميايي ازته استفاده شد.

البته شايان ذكر است خوراك دستي را جو نامرغوب تشكيل داده و در انتهاي دوره پرورش (20 مهرماه) نيز تنها 1800 كيلوگرم كود مرغي استفاده گرديد كه ميزان مصرف آن در كليه استخرها مساوي و كوددهي براساس شفافيت، رنگ آب، دما و PH انجام پذيرفت.

اين مزرعه به سه بخش تقسيم گرديد: در بخش اول كه شامل شش هكتار بود از كود گاوي به صورت سرك (جامد) در استخرها استفاده شد. در بخش دوم با مساحت تقريبي دو هكتار ميزان كوددهي متناسب با بخش اول ولي روش كوددهي به صورت شيرابه بود. در اين استخر نيز به دليل رقابت غذايي كپور معمولي و بني، تراكم آمور و كپور معمولي كاهش يافته و بر تراكم بني افزوده شد. در بخش سوم كه يك هكتار را در بر مي گرفت تراكم ماهيان مانند بخش اول بوده و تنها تفاوت آن در مصرف كود به صورت شيرابه بوده است.

در پايان دوره پرورشي مشاهده گرديد در استخرهاي بخش دوم مزرعه، رشد ماهيان بخصوص بيگهد، فيتوفاگ و بني خوب بوده است بطوريكه وزن بني از 25-20 گرم در ابتداي دوره پرورش به بالاي 1000 گرم در انتهاي آن رسيد.

 

نتيجه:

حال با توجه به توضيحات فوق بايد پرسيد آيا زمان منسوخ شدن استفاده از كود گاوي جامد نرسيده است؟ كودهاي حيواني علاوه بر مزاياي زيادي كه در استخرهاي پرورش ماهيان بالاخص ماهيان گرمابي دارند در صورت استفاده از روش هاي نامناسب در هنگام مصرف، معايب آن بر مزايا پيشي گرفته و مشكلاتي را براي مزرعه ايجاد مي نمايند؛ بطوريكه مي توان عنوان كرد كوددهي و تغذيه در آبهاي پرورش ماهي بايد با توجه به پارامترهاي فيزيكوشيميايي آب انجام گيرد تا بهترين برداشت ماهي از مزارع صورت گيرد.

البته مجموع مسائل مطرح شده نيازمند كار تحقيقاتي منظم و گسترده اي است تا جواب شايدها و اگرها بطور قطع و يقين داده شود. لذا از راهنمائي تمامي افرادي كه مي توانند ما را در كشف حقايق ياري كنند استقبال نموده و قبلا تشكر مي نمائيم.

 



[1] Silver carp

[2] Filter feeder

[3] Common carp

[4] Grass carp

[5] Cloude E. Boyd، راهنماي تحقيق در مديريت كيفيت آب در پرورش آبزيان، ترجمه دكتر جلال ولي الهي، صفحه 142

[6] مباني مديريت كيفي آب در آبزي پروري، دكتر اسماعيلي ساري، صفحه 28

[7]: Cloude E. Boyd، راهنماي تحقيق در مديريت كيفيت آب در پرورش آبزيان، ترجمه دكتر جلال ولي الهي، صفحه 141

[8] . Biochemical oxygen Demand: ميزان اكسيژن ملكولي موردنياز براي اكسيداسيون بيولوژيكي مواد آلي موجود در آب مي باشد يعني تعيين اكسيژن مصرف شده در واحد حجم آب در طي يك دوره زماني مشخص اكسيژن موردنياز بيوشيميايي گفته مي شود.

 


    مديريت اتحاديه شركتهاي تعاوني تكثير و پرورش ماهيان گرمابي ضمن تشكر و قدرداني از كار تحقيقاتي اين همكار محترم از تمامي كارشناسان و پرورش دهندگان صنعت آبزيان تقاضا دارد كه نتايج تحقيقات خود را در موارد مختلف پرورشي جهت آگاهي سايرين و كسب نتيجه نهايي به اين اتحاديه منعكس نمايند.

 

 

        تاریخ آخرین ویرایش 1386/1/22
چاپ      ارسال به دوستان
افزایش به لیست علاقه مندی ها     



فراموشی کلمه عبور
ثبت نام
تمامی حقوق این سایت (پرتال)متعلق است به اتحادیه شركت هاي تعاوني تكثير و پرورش ماهیان گرمابی  - Powered By: Ayand Pardaz Co